Een bultje onder de huid kan verschillende oorzaken hebben. Twee veelvoorkomende vormen zijn de lipoom (vetbultje) en de atheroomcyste (talgkliercyste). Hoewel beide als een knobbeltje onder de huid voelbaar zijn, verschillen ze in oorzaak, uiterlijk en behandeling. In dit artikel leest u hoe u ze herkent en wanneer een bezoek aan de huisarts of chirurg verstandig is.
Wat is een lipoom?
Een lipoom is een goedaardig vetgezwel dat ontstaat uit vetcellen onder de huid. Het wordt ook wel vetbult of vetbultje genoemd. Een lipoom voelt zacht en soepel aan, is meestal goed verschuifbaar en groeit zeer langzaam. De meeste lipomen zijn volledig onschuldig en geven geen klachten. Soms kunnen ze hinderlijk worden doordat ze op een onhandige plek zitten of drukken op omliggend weefsel.
Lipomen komen het vaakst voor op de romp, schouders, bovenarmen en rug, maar kunnen in principe overal op het lichaam ontstaan. Ze variëren in grootte van enkele millimeters tot meerdere centimeters.
Hoe herkent u een lipoom?
Een lipoom is te herkennen aan een aantal typische kenmerken. Het bultje voelt zacht en kneedbaar aan, bijna als deeg. Wanneer u er met uw vingers overheen gaat, merkt u dat het gemakkelijk onder de huid verschuift. In de meeste gevallen is een lipoom niet pijnlijk, tenzij het op een zenuw drukt. Er is geen opening of verkleuring aan de buitenkant zichtbaar.
Oorzaken van een lipoom
De exacte oorzaak van een lipoom is vaak onduidelijk. Erfelijke aanleg speelt een rol: lipomen komen vaker voor bij mensen van wie familieleden er ook last van hebben. Soms ontstaat een lipoom na een ongeval, door chronische druk of door herhaalde irritatie op dezelfde plek. Een veelvoorkomend misverstand is dat lipomen worden veroorzaakt door overgewicht, maar dat is niet het geval.
Wanneer een lipoom laten verwijderen?
Een lipoom hoeft niet altijd behandeld te worden. Verwijdering kan zinvol zijn wanneer het bultje pijn veroorzaakt, cosmetisch storend is, opvallend snel groeit, of bewegingen en dagelijkse activiteiten belemmert. De behandeling bestaat uit een kleine chirurgische ingreep waarbij de arts het volledige vetgezwel verwijdert. Dit gebeurt meestal onder plaatselijke verdoving.
Bij Tulp Medisch Centrum kunt u binnen enkele dagen terecht. U krijgt altijd eerst uitleg en een persoonlijk behandeladvies van de chirurg. Indien gewenst kan de behandeling aansluitend worden uitgevoerd.
Wat is een atheroomcyste?
Een atheroomcyste, ook wel talgkliercyste of epidermoid cyste genoemd, ontstaat wanneer een talgklier in de huid verstopt raakt. De klier blijft talg produceren, maar deze kan niet meer naar buiten. Hierdoor vormt zich een met talg gevulde holte onder de huid: de cyste.
In tegenstelling tot een lipoom bevat een atheroomcyste geen vetweefsel, maar een witte tot gelige, romige substantie. Deze cyste onder de huid komt vooral voor op plaatsen met veel talgklieren, zoals de rug, nek, het gezicht en de behaarde hoofdhuid.
Hoe herkent u een atheroomcyste?
Een talgkliercyste voelt meestal steviger aan dan een lipoom en is vaak rond van vorm. Een kenmerkend verschil is het zogenaamde punctum: een klein zwart of donker puntje op de huid, ter hoogte van de verstopte klieropening. Dit puntje is niet altijd aanwezig, maar wanneer u het ziet, wijst dat sterk in de richting van een atheroomcyste.
Bij ontsteking kan de cyste rood, warm en pijnlijk worden. De inhoud kan dan onder druk komen te staan, waardoor het bultje snel groter wordt. Een ontstoken atheroomcyste vereist vaak snellere behandeling.
Oorzaken van een atheroomcyste
Een atheroomcyste ontstaat door een verstopping van de talgklier. Dit kan spontaan gebeuren, maar ook door kleine beschadigingen van de huid, bijvoorbeeld door scheren of wrijving. Mensen met een vettige huid of acne hebben een verhoogde kans op het ontwikkelen van talgkliercysten, doordat hun talgklieren actiever zijn.
Behandeling van een atheroomcyste
Een atheroomcyste verdwijnt niet vanzelf. De definitieve behandeling bestaat uit het chirurgisch verwijderen van de volledige cystewand. Wanneer alleen de inhoud wordt verwijderd maar de wand achterblijft, is de kans groot dat de cyste terugkomt.
Bij een acuut ontstoken atheroomcyste is directe volledige verwijdering vaak niet mogelijk. In dat geval wordt eerst de ontsteking behandeld, bijvoorbeeld door de cyste te openen zodat de inhoud kan afvloeien, of met een antibioticakuur. Pas wanneer de ontsteking is verbeterd, kan de cyste in een tweede ingreep volledig worden verwijderd.
Ook voor een atheroomcyste kunt u snel bij Tulp Medisch Centrum terecht. Na uitleg en advies van de chirurg kan de behandeling direct plaatsvinden in onze behandelkamer.
Lipoom of atheroomcyste: de belangrijkste verschillen op een rij
| Kenmerk | Lipoom (vetbult) | Atheroomcyste (talgkliercyste) |
| Oorsprong | Vetweefsel | Verstopte talgklier |
| Hoe voelt het? | Zacht, kneedbaar | Stevig, soms gespannen |
| Pijn | Meestal pijnloos | Kan pijnlijk worden bij ontsteking |
| Uiterlijk | Geen opening zichtbaar | Vaak een punctum (donker puntje) |
| Inhoud | Vetcellen | Talg (wit-geel, romig) |
| Groeisnelheid | Zeer langzaam | Kan snel groeien bij ontsteking |
| Behandeling | Alleen bij klachten | Vaak noodzakelijk |
Hoe weet u welke bult u heeft?
Hoewel de bovenstaande kenmerken veel duidelijk maken, kan het in de praktijk lastig zijn om zelf het onderscheid te maken. Een bultje onder de huid kan ook andere oorzaken hebben, zoals een ontstoken lymfeklier of een andere vorm van cyste. Uw huisarts kan meestal snel beoordelen of het gaat om een lipoom of atheroomcyste en u zo nodig doorverwijzen naar een chirurg.
In sommige gevallen is aanvullend onderzoek nodig. Een echografie kan uitsluitsel geven over de aard van het bultje en helpt de arts bij het bepalen van de beste behandeling.
Wanneer naar de huisarts?
Niet elk bultje onder de huid hoeft direct beoordeeld te worden, maar in een aantal situaties is het verstandig om een afspraak te maken:
- Het bultje groeit opvallend of plotseling.
- Er ontstaat pijn, roodheid of warmte.
- U vermoedt een ontsteking.
- Het bultje zit op een plek waar het cosmetisch of functioneel stoort.
- U twijfelt over wat het precies is.
Vooral bij een ontstoken atheroomcyste is het belangrijk om niet te lang te wachten. Tijdige behandeling voorkomt dat de ontsteking zich uitbreidt en maakt de uiteindelijke verwijdering eenvoudiger.
Samenvatting
Een lipoom is een zacht vetbultje onder de huid dat langzaam groeit en meestal geen behandeling nodig heeft. Een atheroomcyste is een met talg gevulde cyste die ontstaat door een verstopte talgklier en vaak wél verwijderd moet worden, zeker wanneer deze ontstoken raakt.
Twijfelt u over de aard van een bultje onder uw huid? Laat het beoordelen door uw huisarts. U bent ook welkom bij Tulp Medisch Centrum voor een persoonlijk advies en eventuele behandeling.
