Een anale fissuur, in de volksmond vaak een anuskloofje genoemd, kan zorgen voor hevige pijn en langdurig ongemak. Meestal zal een fissuur vanzelf overgaan met eenvoudige maatregelen zoals vezelrijke voeding, zalf en niet persen tijdens de ontlasting. Als de klacht aanwezig bleef en niet reageerde op de standaardbehandeling werd vroeger vaak gedacht aan een operatie als vervolgstap. Inmiddels weten we dat een behandeling met botuline toxine (beter bekend als Botox®) een effectief en veilig alternatief kan zijn voor een operatie.
Deze behandeling wordt toegepast wanneer eerdere behandelingen, zoals het gebruik van verschillende zalven en leefstijladvies (zoals vezels en voldoende vocht inname), onvoldoende effect hebben gehad. In dit artikel wordt uitgelegd hoe botuline toxine werkt, wanneer het wordt toegepast en vooral waarom het voor veel patiënten een belangrijke stap kan zijn om een operatie te voorkomen.
Wat is een anale fissuur?
Met een anale fissuur wordt een scheur in het slijmvlies van de anus bedoeld. Dat scheurtje is vaak ontstaan door harde ontlasting, veel persen of obstipatie. De klachten die erbij horen zijn hevige pijn rond de ontlasting met soms ook een beetje bloedverlies. De pijn zorgt er vaak voor dat we de inwendige kringspier onbewust aanspannen waardoor de fissuur slecht of langzaam geneest.
Aanvankelijk gaat het nog om een verse fissuur, maar als dat scheurtje na een aantal weken nog steeds niet genezen is, wordt er gesproken van een chronische fissuur. Meestal is de doorbloeding dan slecht omdat de inwendige kringspier al die tijd onbewust gespannen is en het scheurtje niet de kans krijgt om te genezen.
De rol van de inwendige kringspier bij fissuren
De inwendige kringspier van de anus (de interne sfincter) is belangrijk voor de genezing van een fissuur. Deze spier is vaak pijnlijk of gespannen bij een fissuur. De hoge spanning van deze spier kan ertoe leiden dat de doorbloeding in het aangedane gebied afneemt en de fissuur niet meer geneest.
Vervolgens vormt zich een vicieuze cirkel: door de pijn is de kringspier gespannen en door de gespannen kringspier geneest het kloofje niet. Om een fissuur te kunnen laten genezen, dient men de spanning van de kringspier te verlagen, zodat de doorbloeding verbetert en het wondje geneest.
Botuline toxine als spierontspanner
Botuline toxine is een eiwit dat al jarenlang gebruikt wordt in de geneeskunde om spieren tijdelijk te ontspannen. Iedereen kent het uit de cosmetiek, maar de toepassing is in de medische praktijk ruimer dan dat: het wordt bijvoorbeeld ook gebruikt bij neurologische aandoeningen en bij spierspasmen die chronisch zijn.
Bij een anale fissuur spuit men zodoende een kleine hoeveelheid botuline toxine rechtstreeks in de inwendige kringspier van de anus waardoor het tijdelijk kan ontspannen. De injectie wordt aan beide zijden van de fissuur inwendig geplaatst. Dit zorgt ervoor dat de spier rondom het kloofje ontspant.
Zodoende wordt het volgende bereikt:
- De doorbloeding in het gebied van de fissuur verbetert
- Door de verminderde druk op het kloofje wordt minder pijn ervaren
- Er is meer kans dat het kloofje zonder een operatie geneest
De behandeling wordt vaak gecombineerd met het blijven gebruiken van een bloedvatverwijdende crème, om het effect te versterken. Doorgaans duurt het effect 3 maanden, dat is vaak voldoende tijd voor het lichaam om de fissuur te laten genezen.
Voordelen ten opzichte van een operatie
Een veelgebruikte operatieve behandeling voor een chronische fissuur is de laterale interne sfincterotomie, waarbij een deel van de inwendige kringspier wordt doorgesneden. Hoewel deze behandeling effectief is, brengt een operatie altijd risico’s met zich mee, zoals blijvende incontinentie of wondproblemen.
Botuline toxine biedt een aantal belangrijke voordelen:
- Geen blijvende schade aan de spier
- Poliklinische behandeling zonder narcose of ruggenprik
- Nauwelijks hersteltijd
- Vaak goede resultaten bij chronische fissuren
- Een herhaalbare en veilige methode
Voor veel patiënten is het dan ook een ideale tussenoplossing wanneer zalven onvoldoende werken, maar een operatie nog niet gewenst is.
Hoe verloopt de behandeling?
De injectie wordt meestal uitgevoerd op de polikliniek. Eerst heeft u een gesprek met de chirurg met uitleg over de procedure. Tijdens de behandeling is er aandacht voor uw comfort en het voorkomen van pijn. Na een korte inwendige inspectie met een proctoscoop wordt botuline toxine met een dun naaldje in de inwendige kringspier geïnjecteerd. De injectie zelf duurt slechts enkele minuten.
Het is raadzaam om vervoer te regelen zodat u niet zelf hoeft te rijden na de ingreep. In de dagen na de injectie kan een drukkend gevoel rond de anus ontstaan door de zwelling in de kringspier. Ook is het mogelijk dat er in het begin wat meer gas of vocht ontsnapt uit de anus. Dit gebeurt zeker niet bij iedereen en verdwijnt meestal vanzelf zodra de inwendige kringspier zijn spanning weer terug krijgt.
Kort na de behandeling kunt u naar huis, u krijgt eerst nog de kans om wat te drinken waarbij wij u nog even in de gaten houden. Zodra u alle nazorg adviezen heeft gekregen kunt u naar huis. Binnen enkele dagen tot weken wordt de werking voor veel mensen merkbaar: de spier ontspant en de pijn vermindert. Bij onvoldoende effect kan de behandeling herhaald worden.
Wat zijn de risico’s of bijwerkingen?
Botuline toxine is veilig en goed onderzocht. In zeldzame gevallen kan sprake zijn van:
- Tijdelijke incontinentie voor gas of vocht
- Blauwe plek of gevoeligheid op de injectieplaats
Deze klachten verdwijnen meestal vanzelf binnen enkele weken. Ernstige complicaties zijn zeldzaam. Eventuele pijn na de behandeling kan goed behandeld worden met paracetamol (bijvoorbeeld 4x daags 1000 mg). Andere pijnstillers worden meestal afgeraden, tenzij de arts anders adviseert.
Wat als de behandeling niet meteen het gewenste effect heeft?
Niet elke fissuur geneest na één injectie. In dat geval kan een tweede behandeling nodig zijn. Als de fissuur daarna nog steeds niet genezen is, kan er alsnog besloten worden om te opereren. Het is goed om te weten dat botuline toxine de kans op succes van een operatie niet verkleint. Dus als de injecties niet werken, dan kan er altijd nog worden geopereerd. Ongeveer zes tot acht weken na de botuline toxine behandeling volgt een controleafspraak bij de chirurg. Tijdens deze controle wordt beoordeeld of de fissuur goed herstelt en of er eventueel een vervolg nodig is.
Conclusie
Injecties met botuline toxine zijn vaak net zo effectief en zelfs veiliger dan een operatie bij chronische anale kloofjes. Doordat de inwendige kringspier na de injectie tijdelijk iets slapper is, komt er meer bloed bij de kloof. Hierdoor heeft de kloof meer kans om vanzelf te genezen. Voor veel patiënten is dit een oplossing tegen de pijn waarbij een operatie wordt voorkomen.
Het is belangrijk om een ervaren arts te bezoeken bij anale fissuren zodat de juiste behandeling toegepast kan worden.
Bij Tulp Medisch Centrum worden deze behandelingen uitgevoerd door specialisten met ruime ervaring in proctologische zorg. Elke patiënt wordt zorgvuldig onderzocht en krijgt een persoonlijk behandelplan.
Voor wie al langere tijd rondloopt met een pijnlijk anuskloofje en op zoek is naar een niet-operatieve oplossing, kan botuline toxine een waardevolle stap zijn naar herstel en pijnvermindering.
In 2021 heb ik Tulp Medisch Centrum opgericht na jarenlang als stafchirurg in een topklinisch ziekenhuis gewerkt te hebben. Ik ben sinds 2003 arts en heb de opleiding tot algemeen chirurg in 2011 afgerond in de Rotterdamse regio.
